πηγή political.gr
Ο προϊστάμενος του Ιερού Ναού του συμπολιούχου της Δραπετσώνας – του μοναδικού ενοριακού ναού στην Αττική- πρωτοπρεσβύτερος π. Νικόλαος μιλά με κατάνυξη για τον λαοφιλή Άγιο
«Τα θαύματα του Αγίου Φανουρίου είναι και σήμερα πολλά»
στον Κώστα Ζαφειρίου
Ο Ιερός Ναός Αγίου Φανουρίου Δραπετσώνας, της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς, είναι ο μοναδικός ενοριακός ναός αφιερωμένος στη μνήμη του λαοφιλούς Αγίου Φανουρίου στην Αττική. Ο ναός που από παράγκα του 1922 λίγα χρόνια μετά έγινε στολίδι και σύμβολο πίστης, συγκεντρώνει χιλιάδες πιστούς από όλο το λεκανοπέδιο στην εορτή του το διήμερο 26 και 27 Αυγούστου που η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του νεοφανούς Αγίου.
Στον ναό και το υπόγειο κειμηλιοφυλάκιο της «κατακόμβης του Αγίου Χριστοφόρου» φυλάσσονται ανεκτίμητα ιστορικά κειμήλια και ιερές εικόνες, όπως της Αγίας Παρασκευής, που διέσωσαν και μετέφεραν με ευλάβεια οι Μικρασιάτες πρόσφυγες από τις αλησμόνητες πατρίδες. Στον τρούλλο υπάρχει ψηφιδωτό της Πλατυτέρας, πιστό αντίγραφο της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως που κατασκευάσθηκε από τον ψηφιδογράφο Ιωάννη Μαστερόπουλο με την ευλογία και την πρόφρονα φροντίδα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ.
Με βαθιά πνευματική κατάνυξη, ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Νικόλαος Ζαχαρόπουλος, προϊστάμενος του Ιερού Ναού Αγίου Φανουρίου Δραπετσώνας, ανοίγει την καρδιά του στην «Ρ». Συμπληρώνοντας σαράντα χρόνια ευδόκιμο και θεοφιλή διακονία στο θυσιαστήριο του Αγίου, καταθέτει βιωματική μαρτυρία πίστεως. Αναφέρεται με συγκίνηση στο πρόσωπο του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Φανουρίου του Νεοφανούς, του συμπολιούχου της Δραπετσώνας και τονίζει ότι ο ίδιος αξιώθηκε να γίνει μάρτυρας αναρίθμητων θαυμάτων. Στον ίδιο ναό συλλειτουργοί του είναι ο π. Δημήτριος Παπαγιάννης και ο π. Δημήτριος Σεκαδάκης.
«Φανερώνει το δρόμο της σωτηρίας»
-Αιδεσιμολογιώτατε, ποιο είναι το βαθύτερο νόημα που πηγάζει από τον άγνωστο βίο του Αγίου Φανουρίου και πώς η φανέρωσή του ωφελεί την ψυχή μας;
Ο νεοφανής Άγιος Φανούριος, ο λαοφιλής Άγιος, παραμένει ένας από τους πιο μυστηριώδεις Αγίους της Ορθοδοξίας, καθώς η ύπαρξή του αποκαλύφθηκε τυχαία τον 14ο αιώνα στη Ρόδο και δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα ιστορικά στοιχεία για τον βίο του. Η εύρεση μιας αρχαίας εικόνας στα χαλάσματα ναού φανέρωσε το όνομα και τα δώδεκα μαρτύριά του. Όμως αν και δεν υπάρχουν ιστορικές αναφορές πριν από αυτή την ανακάλυψη, ο νεαρός στρατιωτικός Άγιος λατρεύεται βαθιά, συνδέοντας το όνομά του με τη φανέρωση χαμένων αντικειμένων ή ελπίδας. Πέρα από τα υλικά αντικείμενα, ο Άγιος φανερώνει τον δρόμο της σωτηρίας, φωτίζοντας τις ψυχές των πιστών που βρίσκονται σε πνευματικό σκοτάδι ή αντιμετωπίζουν αδιέξοδα στη ζωή τους. Το όνομα του Αγίου συμβολίζει τη φανέρωση του θείου θελήματος και του εσωτερικού φωτός, που διαλύει το σκοτάδι των παθών.
-Υπάρχει στην Αττική άλλος ενοριακός ναός, όχι παρεκκλήσι, που να είναι αφιερωμένος στον Άγιο Φανούριο;
Είμαστε από τους ελάχιστους ενοριακούς ναούς, σε ολόκληρη την Επικράτεια. Παρεκκλήσια υπάρχουν πολλά και την Αττική, στη Βουλιαγμένη, στο Ϊλιον, στο Παγκράτι, αλλά ως ενοριακός ναός στο λεκανοπέδιο, δηλαδή ΝΠΔΔ, είμαστε εμείς. Με τις ευλογίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας Σεραφείμ και του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Νήφωνος ο ναός μας είναι κόσμημα αλλά πάνω απ’ όλα πυλώνας φιλανθρωπίας και αλληλεγγύης. Προσφέρουμε καθημερινά συσσίτια, ενίσχυση σε άπορες οικογένειες και διοργανώνοντας αιμοδοσίες και φιλανθρωπικές αγορές.
«Ακλόνητη η πίστη των προσφύγων»
-Ο Ναός εορτάζει και τον Ιούλιο, τιμώντας τη μνήμη της Αγίας Παρασκευής;
Βεβαίως. Ο ναός πανηγυρίζει και της Αγίας Παρασκευής αφού στο ναό θησαυρίζεται εικόνα της από το 1863 και μεταφέρθηκε στη Δραπετσώνα από Μικρασιάτες πρόσφυγες το 1922. Η πίστη αυτών των ανθρώπων ήταν τόσο μεγάλη ώστε από τις αλησμόνητες πατρίδες έφεραν μαζί με τις οικογένειές τους και τις ελάχιστες οικοσκευές τους, κομμάτι κομμάτι και το Δεσποτικό, τον θρόνο, όπως και το προσκυνητάρι, όλα χειροποίητα, πραγματικά έργα τέχνης που κοσμούν σήμερα το ναό του Αγίου Φανουρίου καθώς και άλλα ιερά κειμήλια. Τόσο εύλογημένοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι! Τόσο μεγάλη και ακλόνητη ήταν η πίστη τους!
-Ποιος είναι ο πνευματικός σύνδεσμος ανάμεσα στον μαρτυρικό βίο του Αγίου Φανουρίου και το μαρτύριο της προσφυγιάς που βίωσαν οι ιδρυτές του ναού στη Δραπετσώνα;
Ο Ιερός Ναός Αγίου Φανουρίου Δραπετσώνας αποτελεί ζωντανό μνημείο της προσφυγικής ιστορίας και διαχρονικό σύμβολο πίστης για την περιοχή. Η πορεία του ξεκινά το 1922, αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν οι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες έστησαν μια πρόχειρη σκηνή για να βρουν πνευματική παρηγοριά στα χαλάσματα. Με σκληρή προσωπική εργασία και το υστέρημα των προσφύγων, η σκηνή αντικαταστάθηκε αρχικά από έναν μικρό πέτρινο ναό χτισμένο με κοκκινόχωμα . Ο σημερινός μεγαλοπρεπής ναός θεμελιώθηκε το 1952, χάρη στην αδιάκοπη προσπάθεια των κατοίκων που κουβαλούσαν οι ίδιοι τα υλικά ανέγερσης. Στο εσωτερικό του φυλάσσονται ιερά κειμήλια ανεκτίμητης αξίας, όπως η ιστορική εικόνα της Αγίας Παρασκευής από τα Εγγλεζονήσια της Μικράς Ασίας, που χρονολογείται από το 1863. Σήμερα, ο ναός αποτελεί την πνευματική καρδιά της Δραπετσώνας, με τον Άγιο Φανούριο να τιμάται ως συμπολιούχος, συγκεντρώνοντας κάθε χρόνο χιλιάδες πιστούς στο ετήσιο πανηγύρι του. Πολιούχος της Δραπετσώνας είναι ο Άγιος Παντελεήμων.
«Θεολογική διάσταση της φανουρόπιτας»
-Πώς η φανουρόπιτα εξελίχθηκε από παραδοσιακό τάμα εύρεσης χαμένων αντικειμένων σε σύμβολο πνευματικής αφύπνισης και εσωτερικής αποκάλυψης για τον σύγχρονο άνθρωπο;
Ο πιστός ζητά από τον Άγιο Φανούριο να φανερώσει χαμένα αντικείμενα, υγεία, εργασία ή μια καλή διέξοδο σε προβλήματα. Ως αντάλλαγμα και δείγμα ευγνωμοσύνης, του προσφέρει τη φανουρόπιτα, ζητώντας παράλληλα τη συγχώρεση της μητέρας του Αγίου και τη δική του πνευματική φώτιση. Η φανουρόπιτα είναι θρησκευτικό έθιμο, ίσως κατάλοιπο από τις πρώτες αγάπες της αποστολικής εποχής.
Η θεολογική διάσταση της φανουρόπιτας ξεπερνά όμως το λαϊκό έθιμο της εύρεσης χαμένων αντικειμένων, αποτελώντας μια βαθιά πράξη πνευματικής ευχαριστίας και ελεημοσύνης. Στην Ορθόδοξη παράδοση, η προσφορά αυτής της πίτας λειτουργεί ως αναίμακτη θυσία, όπου ο πιστός επιστρέφει στον Θεό τα υλικά αγαθά, ζητώντας την πνευματική Του ευλογία. Τα επτά ή εννέα νηστίσιμα υλικά της συμβολίζουν τα Μυστήρια της Εκκλησίας και τα αγγελικά τάγματα αντίστοιχα. Όμως τα υλικά δεν έχουν σημασία. Τέλος, το μοίρασμα της πίτας στους πιστούς, με την παραδοσιακή ευχή για τη συγχώρεση της μητέρας του Αγίου, αναδεικνύει τη σημασία της χριστιανικής αλληλεγγύης και της κοινής προσευχής για τη σωτηρία των ψυχών.
-Το έθιμο της φανουρόπιτας παραμένει εξαιρετικά δημοφιλές. Βλέπετε τη νέα γενιά της περιοχής να συμμετέχει ενεργά στα πατροπαράδοτα έθιμα του συμπολιούχου της πόλης ή ο χαρακτήρας της γιορτής έχει αρχίσει να αλλάζει;
Με μεγάλη συγκίνηση βλέπω ότι ο Άγιος Φανούριος ενώνει τις γενιές. Το έθιμο της φανουρόπιτας παραμένει ζωντανό και ακμαίο. Οι ηλικιωμένες κυρίες τηρούν την παράδοση με βαθιά ευλάβεια, μεταφέροντας την πίστη στις νεότερες. Το πιο ελπιδοφόρο όμως είναι ότι βλέπουμε πολλές νεαρές γυναίκες να καταφθάνουν στο ναό μας κρατώντας τις πίτες τους με ευλάβεια και ελπίδα. Η συμμετοχή της νέας γενιάς αποδεικνύει ότι ο χαρακτήρας της γιορτής δεν αλλοιώνεται. Αντίθετα, ανανεώνεται. Η πίστη των νέων μας γεμίζει χαρά και βεβαιότητα για το μέλλον.
-Γίνονται σήμερα θαύματα πάτερ μου;
Ναι και σας λέω ότι τα θαύματα του Αγίου είναι πολλά. Εάν στον ομώνυμο ιερό ναό της Δραπετσώνας καταγράφαμε τα θαύματα του Αγίου θα χρειαζόμασταν πολλά βιβλία για να χωρέσουν. Επειδή όμως το θαύμα το θεωρούμε προσωπικό γεγονός και επέμβαση που απορρέει από την πίστη του ανθρώπου δεν κρατάμε αρχείο του θαύματος που έγινε αλλά καταγράφουμε μόνο το τάμα στην περιουσία του ναού μας.
«Άγιος Γεώργιος ο καλότυχος»
Να σημειώσουμε ότι υπάρχει μία ιστορική συζήτηση γύρω από τον Άγιο, η αφετηρία της οποίας βρίσκεται στα γεγονότα που ακολούθησαν την οθωμανική πολιορκία της Ρόδου το 1480. Μετά την πολιορκία, οι Ιωαννίτες Ιππότες, αποφάσισαν να κατεδαφίσουν όσα κτίσματα βρίσκονταν πολύ κοντά στα τείχη, ώστε να μην τα χρησιμοποιήσει ο εχθρός σε μια νέα επίθεση. Στον κατάλογο των κατεδαφίσεων του 1481 αναφέρεται ένας ναός με την ονομασία «San Giorgio di Proventura». Οι λέξεις «San Giorgio» σημαίνουν «Άγιος Γεώργιος». Η λέξη «proventura» στη μεσαιωνική χρήση σήμαινε περίπου την καλή έκβαση, την καλοτυχία. Δηλαδή το όνομα του ναού σήμαινε «Άγιος Γεώργιος της καλής εκβάσεως». Ο Ηλίας Κόλλιας, διακεκριμένος αρχαιολόγος ,ερμήνευσε τη λέξη «proventura» ως καλή ή ευνοϊκή έκβαση και διατύπωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα υπόθεση: Συνέδεσε το όνομα «Φανούριος» με τις λέξεις «φάνηκε ούριος». Κατά την υπόθεση του Κόλλια, ο ναός μπορεί να ονομαζόταν στα ελληνικά «Άγιος Γεώργιος ο Φανούριος», δηλαδή ο Άγιος Γεώργιος που φάνηκε ευνοϊκός και οδήγησε μια υπόθεση σε καλή έκβαση. Με την πάροδο των ετών, από τον «Άγιο Γεώργιο τον Φανούριο» προέκυψε ο «Άγιος Φανούριος».